177 terim · A'dan Z'ye
İSG Sözlüğü
Sınavda karşına çıkacak tüm terimler — kısa tanım + "sınavda böyle sorulur" notuyla.
5 — 3 terim
5 Neden Tekniği"Neden?" sorusunu art arda (genellikle beş kez) sorarak bir sorunun kök nedenine inme yöntemi.5SAyıkla, Düzenle, Temizle, Standartlaştır, Sürdür; düzenli ve güvenli işyeri için yalın yönetim aracı.5×5 L Tipi MatrisOlasılık ve şiddetin 1-5 arası puanlanıp çarpıldığı, sonucu 1-25 arasında değerlendiren en yaygın risk değerlendirme yöntemi.A — 14 terim
A Sınıfı YangınAhşap, kâğıt, kumaş gibi katı madde yangınları; su, köpük ve KKT ile söndürülür.AED (Otomatik Defibrilatör)Kalp durmasında ritmi analiz edip gerekiyorsa şok veren, kullanımı sesli yönlendirilen cihaz.ATEX / EX-PROOFPatlayıcı ortamlarda kullanılan, kıvılcım çıkarmayacak şekilde tasarlanmış ekipman (ex-proof) ve bunu düzenleyen mevzuat.Acil AydınlatmaElektrik kesildiğinde kaçış yollarını aydınlatmaya devam eden, kendi güç kaynağı olan aydınlatma sistemi.Acil Durdurma ButonuTehlike anında makineyi anında durduran, kolay ulaşılabilir kırmızı-sarı buton.Alt Patlama Sınırı (LEL)Bir gaz/buharın havada patlayabildiği en düşük derişim; altında karışım fakirdir, patlamaz.Alt İşverenBir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal/hizmet üretiminin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde iş alan ve kendi çalışanlarını çalıştıran işveren (taşeron).Alçak GerilimAnma gerilimi 1000 volt ve altındaki gerilim.Antropometriİnsan vücut ölçülerini inceleyen bilim dalı; ergonomik tasarımın (tezgâh yüksekliği, koltuk, KKD bedenleri) temel girdisidir.Antropometriİnsan vücut ölçülerini inceleyen bilim; tezgâh yüksekliği, koltuk ve KKD bedeni tasarımının temelidir.Ark FlaşıYüksek akımlı elektrik arkının ani ısı ve ışık patlaması; ciddi yanık ve göz hasarı yapar.Artık RiskKontrol tedbirleri uygulandıktan sonra geriye kalan risk.AsbestozAsbest liflerinin solunmasıyla oluşan, akciğer dokusunun sertleşmesiyle (fibroz) seyreden pnömokonyoz türü meslek hastalığı.Aydınlatma ŞiddetiBir yüzeye düşen ışık miktarı; lüks (lx) ile ölçülür. İş inceldikçe gereken değer artar.B — 12 terim
B Sınıfı YangınBenzin, tiner, boya gibi yanıcı sıvı yangınları; köpük, CO₂ ve KKT ile söndürülür.BLEVEKaynayan sıvı genleşen buhar patlaması: basınçlı kaptaki sıvılaştırılmış gazın, kabın ısınıp yırtılmasıyla aniden buharlaşarak patlaması (ör. LPG tankeri yangını).Balık Kılçığı DiyagramıIshikawa diyagramı; bir sorunun olası nedenlerini insan, makine, yöntem, malzeme, ortam gibi ana dallar altında görselleştiren kök neden aracı.BaretBaş bölgesini düşen cisim ve çarpmaya karşı koruyan KKD; şantiye ve üretim alanlarında zorunlu.Basınç (Hiperbari/Hipobari)Normalden yüksek (dalgıçlık, keson) veya düşük (yüksek irtifa) basınçta çalışma; dekompresyon hastalığı riski taşır.Basınçlı KapKazan, kompresör tankı, hidrofor gibi basınç altında çalışan kap; hidrostatik testi işletme basıncının 1,5 katıyla, yılda bir yapılır.BenzenKan kanserine (lösemi) yol açtığı kesin olan kanserojen çözücü; kullanımı ciddi biçimde sınırlanmıştır.Beton PompasıBetonu yüksek basınçla ileten iş ekipmanı; devrilme ve boru patlaması riski taşır, periyodik kontrole tabidir.Beyaz Parmak SendromuEl-kol titreşimine uzun süreli maruziyetle parmak damarlarının hasar görmesi (Raynaud fenomeni). Matkap, kırıcı ve motorlu testere kullananlarda görülür.Beş Altın KuralElektrik işlerinde güvenlik: kes, tekrar kapanmayı önle, gerilimsizliği doğrula, kısa devre et ve topraklayla, çalışma alanını sınırla.Biyolojik EtkenEnfeksiyon, alerji veya zehirlenmeye yol açabilen mikroorganizma; risk grubu 1-4 arası sınıflandırılır.Biyolojik İzlemKurşun, cıva gibi maddelere maruziyette kan/idrar tahlilleriyle vücuttaki madde düzeyinin takibi.C — 5 terim
C Sınıfı YangınLPG, doğalgaz gibi yanıcı gaz yangınları; önce gaz vanası kapatılır, KKT ile müdahale edilir.CLP / SEAKimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması sistemi. Etiketlerde kırmızı çerçeveli 9 tehlike piktogramı kullanılır.CaraskalZincir veya halatla yük kaldıran, elle veya motorla çalışan kaldırma aracı.Cephe İskelesiBina cephesi boyunca kurulan, çalışma platformları, korkuluk ve topuk levhası bulunan iskele türü.Check-List (Kontrol Listesi)Önceden hazırlanmış maddeler üzerinden uygunlukların tek tek denetlendiği en basit risk değerlendirme yöntemi.D — 8 terim
D Sınıfı YangınMagnezyum, alüminyum, sodyum gibi yanabilen metal yangınları; özel D tozu kullanılır, su kesinlikle kullanılmaz.Desibel (dB)Ses düzeyi birimi; logaritmiktir — 3 dB artış ses enerjisinin ikiye katlanması demektir.Desibel A (dBA)İnsan kulağının duyarlılığına göre ağırlıklandırılmış ses düzeyi birimi; gürültü maruziyeti bununla ölçülür.Destek ElemanıAsli görevinin yanında önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım gibi konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanıma ve eğitime sahip kişi.Diğer Sağlık Personeli (DSP)İşyeri hekimiyle birlikte hizmet veren; hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni veya çevre sağlığı teknisyeni. Yalnızca çok tehlikeli sınıfta ve 10+ çalışanı olan işyerlerinde zorunludur.Domino TeorisiHeinrich'in kaza zinciri modeli: sosyal çevre → kişisel kusur → güvensiz durum/hareket → kaza → yaralanma. Zincirden bir taş çekilirse kaza önlenir.DozimetreÇalışanın üzerinde taşınan ve kişisel maruziyeti (gürültü, radyasyon) ölçen cihaz.Duman DedektörüOrtamdaki dumanı algılayıp yangın alarmını tetikleyen cihaz; erken uyarı sağlar.E — 4 terim
ETA (Olay Ağacı Analizi)Bir başlangıç olayından yola çıkıp olası sonuçları ileriye doğru dallandıran, tümevarımlı analiz yöntemi.Elle TaşımaYükün insan gücüyle kaldırılması, indirilmesi, itilmesi, çekilmesi; yönetmelikte kesin kilo sınırı yoktur, risk faktörleri değerlendirilir.Ergonomiİşi, iş ekipmanını ve çalışma ortamını insanın fiziksel-zihinsel özelliklerine uyumlu hâle getirme bilimi. 'İşi insana uydur, insanı işe değil.'Eşik Sınır Değer (TLV/ESD)Çalışanların günde 8 saat, haftada 40 saat maruz kalabileceği kabul edilen kimyasal derişim düzeyi.F — 5 terim
F Sınıfı YangınBitkisel ve hayvansal yağ (fritöz) yangınları; özel F tipi söndürücü gerekir, su parlamaya yol açar.FFP3 MaskeEn yüksek filtreleme sınıfı toz maskesi; asbest, silika gibi ince ve tehlikeli tozlara karşı kullanılır.FMEAHata Türleri ve Etkileri Analizi. Makine/proses bileşenlerinin olası hata türlerini Olasılık × Şiddet × Tespit Edilebilirlik (RÖS) çarpımıyla önceliklendirir.FTA (Hata Ağacı Analizi)İstenmeyen bir olayı tepe olay kabul edip mantık kapılarıyla (VE/VEYA) alt nedenlere inen, tümdengelimli risk analizi yöntemi.Fine-Kinney MetoduRiski üç çarpanla (Olasılık × Frekans × Şiddet) sayısallaştıran yarı nicel risk değerlendirme yöntemi. Maruziyet sıklığını ayrı çarpan olarak hesaba katmasıyla matristen ayrılır.G — 5 terim
GrizuKömür madenlerinde damarlardan sızan, metan (CH₄) ağırlıklı patlayıcı gaz karışımı. Havadan hafiftir, tavanda birikir.Güvenlik AyakkabısıÇelik/kompozit burunlu, delinmeye ve kaymaya dirençli ayakkabı; ezilme ve batma yaralanmalarını önler.Güvenlik AğıDüşen kişiyi veya nesneyi tutmak için gerilen ağ; toplu koruma önlemidir.Güvenlik Bilgi Formu (GBF)Tehlikeli kimyasalın kimliği: bileşim, tehlikeler, ilk yardım, yangınla mücadele, depolama ve KKD bilgilerini içeren 16 bölümlük standart belge (SDS/MSDS).Güvenlik KültürüBir kuruluşta güvenliğe verilen ortak değer, tutum ve davranışların bütünü; kazaları azaltan en güçlü etkendir.H — 4 terim
HAZOPTehlike ve İşletilebilirlik Analizi; proses tesislerinde kılavuz kelimelerle (fazla, az, yok, ters) tasarım sapmalarını sistematik inceler.HAZOPTehlike ve İşletilebilirlik Analizi. Kimya ve proses tesislerinde kılavuz kelimeler (fazla, az, yok, ters...) kullanarak proses sapmalarını sistematik inceler.Heimlich ManevrasıHava yolu tıkanan kişide karın altına bası uygulayarak yabancı cismi çıkarma tekniği.Heinrich Piramidi1 ağır yaralanmalı kazanın altında ~29 hafif yaralanma ve ~300 ramak kala olay bulunduğunu gösteren kaza piramidi; ramak kala takibinin önemini anlatır.I — 4 terim
ILOUluslararası Çalışma Örgütü. İSG alanındaki temel sözleşmeleri 155 (İSG) ve 161 (İş Sağlığı Hizmetleri) Türkiye tarafından onaylanmıştır.ILOUluslararası Çalışma Örgütü; İSG'de 155 (İSG) ve 161 (İş Sağlığı Hizmetleri) sözleşmeleri Türkiye'ce onaylanmıştır.ISO 45001Uluslararası İSG yönetim sistemi standardı (2018); OHSAS 18001'in yerini almıştır, PUKÖ döngüsüne dayanır.ISO 45001İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri için uluslararası standart (2018); OHSAS 18001'in yerini almıştır.K — 16 terim
KKD (Kişisel Koruyucu Donanım)Çalışanı, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen/takılan araç. Önleme hiyerarşisinin SON basamağıdır.KKD Kategori IIIÖlüm veya geri döndürülemez sağlık hasarına karşı koruyan karmaşık tasarımlı KKD (solunum cihazı, düşüş durdurucu).KKT (Kuru Kimyevi Toz)A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılabilen çok amaçlı söndürücü; zincirleme reaksiyonu keser.Kabul Edilebilir RiskYasal yükümlülüklere ve işletme politikasına göre katlanılabilir düzeye indirilmiş risk seviyesi.Kaldırma AracıVinç, caraskal, forklift gibi yük kaldıran ekipman; beyan yükünün en az 1,25 katını güvenle kaldırabilmeli, yılda bir kontrol edilir.Kanserojen MaddeKansere yol açan veya oluşumunu hızlandıran madde (asbest, benzen, vinil klorür). Maruziyet en aza indirilir, kayıt tutulur.Kapalı AlanGirişi-çıkışı kısıtlı, sürekli çalışma için tasarlanmamış hacim (tank, silo, kuyu, menhol). Girişten önce izin, gaz ölçümü ve gözcü zorunludur.Karbonmonoksit (CO)Renksiz, kokusuz, tatsız ve çok zehirli gaz. Hemoglobine oksijenden ~250 kat güçlü bağlanarak dokuları oksijensiz bırakır; 'sessiz katil' olarak bilinir.Kas-İskelet Sistemi HastalıklarıTekrarlı hareket, zorlayıcı duruş ve elle taşımadan kaynaklanan bel, boyun, omuz rahatsızlıkları; en yaygın meslek hastalığı grubudur.Kaçak Akım RölesiKaçak akım algıladığında devreyi milisaniyelerde kesen koruma; insan koruması için 30 mA, yangın için 300 mA.Kaçak Akım RölesiDevrede kaçak (artık) akım algıladığında devreyi milisaniyeler içinde kesen koruma düzeneği; elektrik çarpmalarına karşı hayat kurtarıcıdır (30 mA insan koruması).Koma (Recovery) PozisyonuBilinci kapalı ama solunumu olan kişinin yan yatırıldığı, hava yolunu açık tutan pozisyon.Korkuluk SistemiDüşmeyi önleyen toplu koruma; ana korkuluk en az 1 m, ara korkuluk ve en az 15 cm topuk levhasından oluşur.Kulak KoruyucuKulak tıkacı veya kulaklık; 85 dBA üzeri ortamlarda kullanımı zorunludur.Kök Neden AnaliziBir kazanın veya uygunsuzluğun görünen belirtisinin ardındaki asıl (kök) nedeni bulmaya yönelik sistematik inceleme; 5 Neden ve balık kılçığı yaygın araçlarıdır.Küçük GerilimAnma gerilimi en fazla 50 volt olan gerilim; kazan içi gibi iletken/dar ortamlarda kullanımı zorunludur.L — 5 terim
L Tipi MatrisOlasılık ve şiddetin iki eksende çarpıldığı basit matris yöntemi; 3×3 veya 5×5 biçiminde uygulanır.LEL / UELAlt ve üst patlama limitleri: bir gazın havadaki karışımının patlayabildiği en düşük ve en yüksek yüzde aralığı. Bu aralığın dışında karışım patlamaz.LOTO (Kilitle-Etiketle)Bakım sırasında enerji kaynağının kilitlenip uyarı etiketi asılması; makinenin yanlışlıkla çalıştırılmasını önler.LOTO (Kilitle-Etiketle)Bakım-onarım sırasında enerji kaynağının kilitlenip üzerine uyarı etiketi asılması; makinenin yanlışlıkla çalıştırılmasını engeller.LüksAydınlık düzeyi birimi. İş inceldikçe gereken lüks değeri artar (koridor < ofis < hassas montaj).M — 7 terim
Makine KoruyucusuDönen/hareketli makine parçalarına teması engelleyen sabit veya kilitlemeli koruyucu; toplu koruma önlemidir.Maruziyet Eylem DeğeriAşıldığında işverenin belirli önlemleri almasını gerektiren maruziyet düzeyi (gürültüde 80 ve 85 dBA).Maruziyet Sınır DeğeriHiçbir koşulda aşılamayacak maruziyet düzeyi (gürültüde 87 dBA; KKD etkisi dahil hesaplanır).Meslek HastalığıSigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici/sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâli.MezotelyomaAkciğer zarının (plevra) kanseri. En önemli mesleki nedeni asbest maruziyetidir; maruziyetten onlarca yıl sonra ortaya çıkabilir.Mobbing (Bezdiri)İşyerinde bir kişiye yönelik sistemli, sürekli ve kasıtlı psikolojik yıldırma, dışlama ve aşağılama davranışları.Mutajen MaddeHücrenin genetik yapısında kalıcı değişiklik (mutasyon) yapabilen madde.N — 2 terim
NACE KoduEkonomik faaliyetlerin Avrupa standardındaki sınıflandırma sistemi; işyerinin tehlike sınıfı bu koda göre belirlenir.NIOSH Kaldırma DenklemiElle kaldırmada önerilen yük sınırını hesaplayan formül; ideal koşullarda referans yük 23 kg'dır.O — 5 terim
OHSAS 18001Eski İSG yönetim sistemi standardı; yerini ISO 45001 almıştır.OSGBOrtak Sağlık ve Güvenlik Birimi; işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluş.OSGBOrtak Sağlık ve Güvenlik Birimi — işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluş.Odyometriİşitme kaybını saptamak için yapılan işitme testi. Gürültülü işlerde çalışanların sağlık gözetiminin temel aracıdır.Odyometriİşitme eşiğini ölçen test; gürültülü işlerde çalışanların sağlık gözetiminin temel aracıdır.P — 14 terim
PHA (Ön Tehlike Analizi)Preliminary Hazard Analysis; projenin erken aşamasında büyük tehlikeleri kabaca belirleyen ilk analiz.PUKÖ DöngüsüPlanla-Uygula-Kontrol et-Önlem al: ISO 45001'in temelindeki sürekli iyileştirme döngüsü (PDCA).PUKÖ DöngüsüPlanla-Uygula-Kontrol et-Önlem al; sürekli iyileştirme döngüsü, ISO 45001'in omurgası.ParatonerYıldırımı yakalayıp güvenle toprağa ileten dış yıldırımdan korunma tesisatı; yılda bir kontrol edilir.Paraşüt Tipi Emniyet KemeriYüksekte düşmeyi durduran tam vücut kuşamı; Kategori III KKD'dir, enerji emici lanyardla kullanılır.Paraşüt Tipi Emniyet KemeriYüksekte çalışmada düşmeyi durduran tam vücut kuşamı; enerji emici lanyard veya düşüş durdurucuyla birlikte kullanılır. Kategori III KKD'dir.Parlama NoktasıBir sıvının tutuşabilir buhar çıkardığı en düşük sıcaklık; düştükçe yangın tehlikesi artar.Parlama NoktasıBir sıvının, üzerindeki buharın tutuşabilmesine yetecek buhar çıkardığı en düşük sıcaklık. Düştükçe yangın tehlikesi artar.Patlamadan Korunma DokümanıPatlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde hazırlanması zorunlu; patlama risklerini ve alınan önlemleri (ATEX) belgeler.Periyodik Kontrolİş ekipmanlarının belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayenesi; standartta süre yoksa azami 1 yıl.Periyodik MuayeneSağlık gözetimi kapsamında düzenli aralıklı muayene; az tehlikeli 5, tehlikeli 3, çok tehlikeli 1 yılda bir.PnömokonyozMineral tozlarının akciğerde birikmesiyle oluşan hastalık grubunun genel adı (silikoz, asbestoz, antrakoz...).Portör MuayenesiGıda ve su işlerinde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıp taşımadığının kontrolü.Proaktif YaklaşımKaza olmadan önce tehlikeleri öngörüp önlem alma yaklaşımı; İSG'nin temel felsefesi.R — 4 terim
Ramak Kala Bildirim SistemiZarara yol açmayan tehlikeli olayların raporlanmasını teşvik eden sistem; kaza olmadan önlem almanın en ucuz yoludur.Ramak Kala Olayİşyerinde meydana gelen; çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zarara uğratmayan olay.RiskTehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonucun meydana gelme olasılığı ile şiddetinin bileşkesi.Risk Grubu 4Ağır hastalık yapan, topluma yayılma riski yüksek ve etkili tedavisi genellikle bulunmayan biyolojik etkenler.S — 9 terim
SEA YönetmeliğiMaddelerin ve karışımların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması yönetmeliği (AB'deki CLP karşılığı).SGKSosyal Güvenlik Kurumu; iş kazası ve meslek hastalığı bildirimlerinin yapıldığı, sigorta hak ve yükümlülüklerini yürüten kurum.STEL (Kısa Süreli Sınır)15 dakikalık kısa süreli maruz kalınabilecek en yüksek derişim; TWA aşılmasa da bu değer aşılamaz.Sağlık GözetimiÇalışanların işe giriş, iş değişikliği, işe dönüş ve periyodik muayenelerle sağlıklarının izlenmesi. Periyodik: az tehlikeli 5, tehlikeli 3, çok tehlikeli 1 yılda bir.SilikozKristal silika (kuvars) tozunun solunmasıyla gelişen pnömokonyoz. Kot taşlama, döküm ve taş işleme işçilerinin klasik meslek hastalığıdır.Solunum Fonksiyon Testi (SFT)Akciğer kapasitesini ölçen test; tozlu ortamlarda pnömokonyoz takibinde kullanılır.Solunum KoruyucuToz maskesi (FFP1/2/3), yarım/tam yüz maske veya solunum cihazı; ortam kirliliğine göre seçilir.Sprinkler SistemiBelirli sıcaklıkta otomatik açılıp su püskürterek yangını kontrol altına alan sabit söndürme sistemi.Statik ElektrikSürtünme ile biriken elektrik yükü; parlayıcı ortamda kıvılcım kaynağıdır. Topraklama ve eşpotansiyel bağlama ile önlenir.T — 11 terim
TSHMToplum Sağlığı Merkezi; kamu kurumları ve küçük işletmelere İSG hizmeti verebilen sağlık birimi.TWA (Zaman Ağırlıklı Ortalama)8 saatlik çalışma günü boyunca ortalama maruziyet derişimi sınır değeri.Tehlikeİşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeli (6331 s.K. m.3).Tehlike Sınıfıİşyerinin yaptığı işin niteliğine göre az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olarak belirlenen sınıflandırma. Tebliğ ekindeki NACE koduna göre saptanır.Temel Yaşam DesteğiSolunum ve dolaşımı duran kişiye yapılan göğüs basısı ve suni solunum; erişkinde 30 bası 2 soluk oranıyla.Termal KonforÇalışma ortamında sıcaklık, nem, hava akım hızı ve radyant ısının birlikte oluşturduğu ısıl rahatlık durumu.Termal KonforSıcaklık, nem, hava akım hızı ve radyant ısının birlikte oluşturduğu ısıl rahatlık; dördü birlikte değerlendirilir.TopraklamaElektrikli cihazların gövdelerinin toprağa iletken bağlanması; kaçak akımın insan yerine topraktan akmasını sağlar. Periyodik kontrolü yılda birdir.TopraklamaCihaz gövdelerinin toprağa iletken bağlanması; kaçak akımın insan yerine topraktan akmasını sağlar. Yılda bir ölçülür.TurnikeKontrol edilemeyen şiddetli kanamada, uzuv köküne uygulanan sıkıştırıcı bant; uygulama saati yazılır.Tükenmişlik SendromuUzun süreli iş stresine bağlı duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve başarı hissinde düşüş.V — 1 terim
Vardiyalı ÇalışmaGece dâhil dönüşümlü çalışma düzeni; biyolojik ritmi bozar, yorgunluk ve uyku sorunlarına yol açar.W — 1 terim
WBGT İndeksiYaş Hazne Küre Sıcaklığı; sıcak ortamlarda ısı stresini değerlendiren indeks. Yüksek WBGT'de çalışma/dinlenme döngüsü ayarlanır.X — 1 terim
X Tipi MatrisÇok sayıda olası sonucun bir arada değerlendirildiği, L tipine göre daha ayrıntılı matris yöntemi.Y — 10 terim
Yangın Dörtgeni (Tetrahedron)Yangın üçgenine zincirleme kimyasal reaksiyonun eklenmiş hali; KKT söndürücüler bu reaksiyonu keser.Yangın KompartımanıYangının ve dumanın belirli bir süre başka bölümlere yayılmasını önleyen, yangına dayanıklı bölmelerle ayrılmış hacim.Yangın MerdiveniYangın anında güvenli tahliye sağlayan, dumandan arındırılmış, yangına dayanıklı kaçış merdiveni.Yangın YüküBir hacimdeki yanıcı malzemelerin birim alana düşen toplam ısıl enerjisi; bina yangın sınıfını belirler.Yangın ÜçgeniYanmanın üç koşulu: ısı, yanıcı madde ve oksijen. Söndürme yöntemleri bu üçgenden bir bileşeni uzaklaştırmaya dayanır.Yangın ÜçgeniYanmanın üç koşulu: ısı, yanıcı madde ve oksijen. Biri kaldırılınca yangın söner.Yaşam HattıYüksekte hareket hâlinde çalışırken emniyet kemerinin bağlandığı yatay veya dikey ankrajlı halat/ray sistemi.Yaşam HattıYüksekte hareketli çalışmada emniyet kemerinin bağlandığı ankrajlı yatay/dikey halat veya ray sistemi.Yüksek GerilimAnma gerilimi 1000 voltun üzerindeki gerilim.Yüksekte ÇalışmaSeviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her alanda yapılan çalışma; belirli bir metre eşiği yoktur.Z — 2 terim
Zon SınıflandırmasıPatlayıcı ortamların oluşma sıklığına göre bölgelere ayrılması (gaz için Zon 0/1/2, toz için Zon 20/21/22).ZoonozHayvanlardan insanlara geçen hastalıklar (şarbon, bruselloz); veteriner, çiftlik ve mezbaha işlerinde risk.Ç — 4 terim
ÇASGEMÇalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi; İSG eğitim ve araştırmalarında Bakanlık kuruluşu.Çalışan KatılımıİSG kararlarına çalışanların ve temsilcilerinin görüşleriyle dâhil edilmesi; yasal bir yükümlülüktür.Çalışan TemsilcisiİSG konularında çalışanları temsil etmeye yetkili, seçimle (olmazsa atamayla) görevlendirilen çalışan. Sayısı çalışan sayısına göre 1-6 arasındadır.Çalışma İzni (Permit)Sıcak çalışma, kapalı alan gibi yüksek riskli işlerde; koşulların kontrol edildiğini belgeleyen, yetkilice imzalanan ve süreyle sınırlı yazılı izin sistemi.Ö — 1 terim
Önlemeİşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında İSG ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümü.Ü — 1 terim
Üst Patlama Sınırı (UEL)Bir gaz/buharın havada patlayabildiği en yüksek derişim; üstünde karışım zengindir, patlamaz.İ — 17 terim
İSG KuruluElli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurulması zorunlu olan iş sağlığı ve güvenliği kurulu.İSG-KATİPİSG hizmetleriyle ilgili sözleşme ve görevlendirmelerin elektronik kayıt ve takibinin yapıldığı Bakanlık sistemi.İSG-KATİPİş sağlığı ve güvenliği hizmetleriyle ilgili sözleşme, atama ve görevlendirmelerin elektronik ortamda yapıldığı ve takip edildiği Bakanlık kayıt sistemi.İSGÜMİş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü; ortam ve kişisel maruziyet ölçümleri yapar.İksaKazı yan yüzlerinin göçmesini önlemek için yapılan destekleme sistemi; kazı derinleştikçe zorunludur.İlk Yardımcıİlk yardım eğitimi alıp sertifikalanmış kişi; az tehlikelide 20, tehlikelide 15, çok tehlikelide 10 çalışana bir kişi gerekir.İskeleYüksekte çalışmayı sağlayan geçici yapı; kurulumu ve periyodik kontrolü yetkili kişilerce yapılır, etiketlenir.İyonlaştırıcı Olmayan RadyasyonMor ötesi, kızılötesi, mikrodalga, radyo frekansı gibi düşük enerjili radyasyon; kaynak, fırın, telsiz işlerinde görülür.İyonlaştırıcı RadyasyonAtomdan elektron koparabilecek enerjiye sahip radyasyon (X, gama, alfa, beta); hücre hasarı ve kansere yol açabilir. Röntgen, NDT işlerinde risk.İzolasyonİletkenlerin yalıtkan malzemeyle kaplanarak temas riskinin önlenmesi.İş Güvenliği Uzmanı (İGU)İSG alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip kişi. Belgeler C (az tehlikeli), B (az tehlikeli+tehlikeli), A (tümü) sınıflarındadır.İş Kazası5510 m.13'te sayılan hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay.İş Kazası Ağırlık HızıKazalar nedeniyle kaybedilen iş günü sayısının toplam çalışma saatine oranı; kazaların ne kadar ciddi olduğunu ölçer.İş Kazası Sıklık HızıBelirli sürede meydana gelen kaza sayısının, toplam çalışma saatine oranlanmasıyla bulunan performans göstergesi. Genellikle 1.000.000 çalışma saatine düşen kaza sayısı olarak hesaplanır.İş Stresiİşin gerekleriyle çalışanın kaynakları arasındaki dengesizlikten doğan zihinsel/bedensel gerginlik.İşe Giriş MuayenesiÇalışanın işe başlamadan önce işe uygunluğunu belirlemek için yapılan sağlık muayenesi; çok tehlikelide raporsuz işe başlatılamaz.İşveren Vekiliİşveren adına hareket eden, işin ve işyerinin yönetiminde görev alan kişi. İSG yükümlülükleri bakımından işveren sayılır.Ş — 2 terim
ŞevKazı veya dolgu yüzeyine göçmeyi önlemek için verilen güvenli eğim.Şok PozisyonuŞoktaki kişinin bacaklarının 30 cm kaldırıldığı yatış pozisyonu; beyne kan akışını artırır.